Wanneer kaders door elkaar lopen
In een eerdere blog over het verbetertraject als herijking werd stilgestaan bij de spanning tussen zorgvuldigheid en draagvlak. Als ziekte daarbij een rol speelt, wordt dat spanningsveld complexer.
In die situatie lopen verschillende vragen gelijktijdig, vanuit verschillende disciplines:
- Wat is medisch verklaarbaar vanuit beperkte belastbaarheid?
- Wat maakte structureel onderdeel uit van het functioneren?
- En wat raakt aan vertrouwen en aan taken die daardoor onder druk komen te staan?
Bij ziekte geldt het wettelijke opzegverbod: beëindiging mag niet worden gebaseerd op de ziekte zelf. Dat neemt niet weg dat disfunctioneren een zelfstandige ontslaggrond kan vormen, als voldoende duidelijk is dat de gestelde tekortkomingen geen verband houden met de medische situatie of de daaruit voortvloeiende beperkingen.
In theorie is dat onderscheid helder. In de praktijk is het echter niet altijd eenvoudig vast te stellen wat voortkomt uit ziekte en wat uit functioneren.
Een werknemer met bijvoorbeeld stressklachten kan tijdelijk minder presteren of overzicht verliezen. Dat valt binnen het re-integratiekader. Dan staat belastbaarheid centraal en wordt gezocht naar passende arbeid.
Wanneer iemand deels hersteld is en onder druk terugvalt in eerdere patronen, ontstaat twijfel. Is dit nog een kwestie van belastbaarheid, of raakt het aan structureel functioneren?
Zolang dat onderscheid niet zorgvuldig wordt gemaakt, lopen re-integratie en beoordeling door elkaar.
Aannames die het spanningsveld vergroten:
- “Als iemand weer werkt, speelt de ziekte geen rol meer.”
- “Onvoldoende functioneren betekent automatisch dat er verbeterd moet worden.”
- “Medische belastbaarheid is een inschatting van werkgever of werknemer.”
Belastbaarheid is een medisch oordeel via de bedrijfsarts of arbodienst. Werkgever en werknemer vertalen dat advies naar passend werk. Juist daarom is het van belang het onderscheid tussen medisch bepaalde beperkingen en functionele verwachtingen zorgvuldig te blijven onderscheiden.
Tegelijkertijd is medische informatie voor de werkgever niet toegankelijk. De bedrijfsarts vertaalt medische bevindingen naar belastbaarheid en advies. De onderliggende diagnose blijft echter vertrouwelijk. Als functioneren onder druk staat, kan dit leiden tot uiteenlopende beelden van wat medisch bepaald is en wat functioneel van aard. Transparantie over wat wel besproken kan worden, helpt om aannames te beperken.
Passende arbeid in een kritisch spanningsveld
Re-integratie vraagt om invulling van werkzaamheden binnen de grenzen van belastbaarheid. Soms betekent dat terugkeer in dezelfde rol, maar dan aangepast.
Als er al twijfels bestaan over het functioneren, wordt deze inschatting ingewikkeld. Zeker in functies met veel verantwoordelijkheid of impact op anderen. Er wordt ingezet op herstel, terwijl tegelijkertijd wordt getwijfeld over duurzaamheid. Zo ontstaat een dubbele onderlinge afhankelijkheid.
Herstel vraagt vertrouwen. Vertrouwen vraagt functioneren. Functioneren vraagt herstel. Het proces beweegt, maar komt niet vooruit. Als een rotonde zonder afslag.
In de praktijk spelen daarbij ook wettelijke routes mee. Wanneer duurzaam passend werk binnen de eigen organisatie niet haalbaar blijkt, kan een tweede spoor richting ander werk in beeld komen. Bij verschil van inzicht over belastbaarheid of re-integratie-inspanningen kan een deskundigenoordeel worden aangevraagd.
Deze mogelijkheden vallen binnen het wettelijke re-integratiekader en staan los van mediation. Tegelijk beïnvloeden zij wel het perspectief en de verwachtingen van partijen.
Wanneer morgen al meeloopt in vandaag
Onder druk verschuift het denken vaak ongemerkt. Niet richting wat mogelijk is, maar richting wat zekerheid biedt.
Re-integratie gaat over vandaag.
Verbetering of beëindiging gaat over morgen.
Wanneer die toekomst al meeloopt in het heden, verandert de toon van het gesprek. Wat bedoeld is als herstel kan worden ervaren als beoordeling. Wat bedoeld is als zorgvuldigheid kan voelen als het creëren van afstand.
Het gesprek wordt daarmee meer belast dan nodig. Niet omdat partijen dat willen, maar omdat verschillende kaders tegelijk actief zijn.
Aannames die hier meespelen:
- “We moeten nu al weten of dit duurzaam gaat werken.”
- “Als we het niet zorgvuldig vastleggen, verliezen we grip.”
- “Zolang het verbeterplan niet is opgelost, kan er geen herstel plaatsvinden.”
Die aannames zijn begrijpelijk. Maar ze houden de rotonde in stand.
De vraag achter het traject
Ziekte en verbetertraject vragen om meer dan juridische precisie. Ze vragen om helderheid over het doel van het traject:
- Gaat het primair om herstel binnen het eerste spoor?
- Om functionele verbetering?
- Of om duidelijkheid over een andere route?
Als het conflict over re-integratiedoelen of het verbeterplan overeind blijft, blijven ook de mogelijkheden beperkt. Zolang partijen vanuit verschillende doelen redeneren, wordt uitvoering ingewikkeld.
Zolang het gesprek indirect wordt gevoerd (via aannames, via juridische posities of via interpretaties) ontstaat al snel een schimmenspel van verwachtingen.
Er beweegt veel, maar weinig wordt echt gezamenlijk vastgesteld.
Pas in een gezamenlijke setting kan worden onderzocht wat vandaag concreet mogelijk is. Daar ontstaat perspectief en vanuit perspectief ontstaat beweging.
Mediation vervangt het wettelijke re-integratiekader niet.
Het kan wel richting geven wanneer juridische, functionele en relationele vragen door elkaar lopen.
Soms begint herstel niet met nieuwe afspraken, maar met helderheid over wat door elkaar is gaan lopen.
