De kosten van hetzelfde gesprek
De meeste arbeidsconflicten ontstaan niet doordat mensen stoppen met praten, maar juist als mensen te veel gaan praten.
Er wordt gesproken met collega’s, HR, leidinggevenden, advocaten, partners en casemanagers. Er worden e-mails verstuurd, gesprekken gevoerd en dossiers opgebouwd. Toch ontstaat er regelmatig het gevoel dat er veel wordt besproken, zonder dat er echt iets verandert.
“We hebben dit al zo vaak besproken” is dan wat je te horen krijgt.
De aandacht verschuift daarbij langzaam naar gebeurtenissen, reacties, besluiten en verantwoordelijkheden. De dynamiek begint soms te lijken op die van debiteuren en crediteuren. Mensen gaan onbewust bijhouden wat zij hebben geïnvesteerd, ingeleverd of nog tegoed denken te hebben. Er wordt een soort balans bijgehouden en daar moet dan soms wat vereffend worden.
Vanaf dat moment begint een conflict rente te rekenen.
Administratiekosten
De eerste kosten zijn vaak zichtbaar in de aanloop van een lastige situatie. Het dossier wordt completer en complexer. Er komen meer e-mails, meer verslagen, meer afstemming en vaak ook meer betrokkenen.
Wat bedoeld was om duidelijkheid te creëren, maakt tegelijkertijd zichtbaar hoeveel energie inmiddels nodig is om de situatie te beheren. De administratie groeit en daarmee groeit ook het gewicht van het gesprek.
Het risico ontstaat dat steeds meer aandacht uitgaat naar wat er is vastgelegd, terwijl het onderlinge begrip niet altijd in hetzelfde tempo meegroeit.
Rente op rente
Een conflict groeit zelden alleen door wat er gebeurt. Net als bij rente wordt er steeds iets toegevoegd aan het oorspronkelijke bedrag. De gebeurtenis zelf verandert niet, maar de betekenis die eraan wordt gegeven wel.
Daardoor groeit niet alleen het conflict, maar ook het verhaal eromheen. Een opmerking krijgt betekenis, die betekenis beïnvloedt een volgende ontmoeting en die ontmoeting leidt weer tot nieuwe interpretaties. Iedere nieuwe interpretatie wordt daarmee onderdeel van de volgende gebeurtenis.
Eerdere conclusies blijven daarbij zelden zonder invloed. Ze bepalen mede wat mensen verwachten, waar zij op letten en hoe nieuwe gebeurtenissen worden begrepen. Wat nog open of onduidelijk is, wordt vaak ingevuld met materiaal uit eerdere ervaringen. De leegte blijft zelden leeg.
Zo reist een deel van het verleden ongemerkt mee naar ieder volgend gesprek.
Na verloop van tijd vertegenwoordigt de opgebouwde rente soms meer gewicht dan het oorspronkelijke verschil van inzicht.
Betalingsherinneringen
In veel conflicten duikt hetzelfde verleden steeds opnieuw op.
“Ik heb dit toen ook al aangegeven.”
“Daar heb ik nooit meer iets op gehoord.”
“Ik hoor dit ook van meerdere kanten.”
Dergelijke opmerkingen gaan vaak over meer dan de gebeurtenis zelf. Ze maken zichtbaar dat er volgens iemand nog iets openstaat. Dat kan erkenning zijn, begrip, verantwoordelijkheid of simpelweg het gevoel serieus genomen te worden.
Zolang dat ontbreekt, blijft dezelfde rekening zich presenteren in nieuwe gesprekken. Het onderwerp verandert soms, maar de onderliggende boodschap blijft opvallend vaak hetzelfde.
Initiatief nemen voelt daarbij regelmatig ongemakkelijk. Alsof degene die de eerste stap zet automatisch meer verantwoordelijkheid draagt dan de ander. Daardoor wachten mensen soms langer op elkaar dan zij eigenlijk zouden willen.
Debet en credit
Veel arbeidsconflicten bestaan niet uit één verhaal, maar uit twee aparte boekhoudingen die allebei logisch voelen voor degene die ze bijhoudt.
De werknemer ziet wat hij heeft gegeven en wat hem is ‘aangedaan’. De leidinggevende ziet wat hij heeft geprobeerd en wat de intenties waren. De werkgever ziet welke ruimte is geboden. HR ziet welke stappen zorgvuldig zijn gezet.
Iedereen beschikt daarbij over feiten, ervaringen en voorbeelden die het eigen verhaal ondersteunen. Daardoor blijft de aandacht gemakkelijk hangen bij afzonderlijke posten: wie heeft wat gedaan, wie had gelijk en wie had anders kunnen handelen?
Dat zijn begrijpelijke vragen. Tegelijkertijd leveren zij niet altijd zicht op wat er vanaf hier nodig is.
De eindbalans blijft daardoor vaker buiten beeld, terwijl juist daar zichtbaar wordt hoe afhankelijk partijen van elkaar zijn.
Het omslagpunt
De meeste conflicten kennen geen gebrek aan gesprekken. Gesprekken worden iedere keer uitgebreider, zorgvuldiger of met meer overtuiging gevoerd. Soms zelfs allemaal tegelijkertijd, terwijl de echte beweging uitblijft.
Daar zit vaak het omslagpunt.
Als het gesprek niets nieuws meer oplevert, nieuwsgierigheid plaatsmaakt voor overtuiging, standpunten scherper worden dan vragen en het verleden beter wordt begrepen dan de toekomst.
Dat is vaak het moment waarop mensen zich achteraf afvragen: Zijn we niet te lang doorgegaan? En: op welk moment had een ander gesprek meer kunnen opleveren?
Investeren of laten oplopen?
Voordat mediation in beeld komt, zijn er vaak al veel gesprekken gevoerd. Er is afgestemd, uitgelegd, onderzocht, vastgelegd en geprobeerd om de situatie zelf op te lossen.
Intussen lopen de administratiekosten door, blijven dezelfde betalingsherinneringen terugkomen en wordt steeds meer energie besteed aan het beheren van de situatie.
Opvallend genoeg verschijnt daarvan zelden een totaalfactuur.
De kosten voegen zich ongemerkt. In tijd, energie, verzuim, voorzichtigheid, gemiste kansen en extra afstemming. Ze zijn niet altijd direct zichtbaar, maar tellen uiteindelijk wel mee.
Juist daardoor blijft een andere vraag vaak buiten beeld: Hoe hoog willen we de rekening eigenlijk laten oplopen?
Tot slot
Hoe langer een arbeidsconflict duurt, hoe moeilijker het soms wordt om te zien waar de hoofdsom eindigt en de rente begint.
Wat begon als een gebeurtenis groeit onderweg uit tot een geheel van verwachtingen, conclusies en teleurstellingen. Soms krijgt de opgebouwde rente uiteindelijk meer gewicht dan het oorspronkelijke verschil van inzicht.
Misschien zit de werkelijke rekening van een conflict daarom minder in de gebeurtenis waarmee het begon dan in alles wat zich daar onderweg aan heeft verbonden.
Want uiteindelijk is een conflict niet alleen wat het kost.
Het is vooral wat het onderweg is gaan rekenen.
De vraag wordt dan niet langer wie gelijk had, maar wat partijen, ondanks alles wat er is gebeurd, nog van elkaar nodig hebben.
