Als werkgever en werknemer dezelfde route anders beleven
De reis
Een spoorboekje is ontworpen om reizen voorspelbaar te maken. Het bewaakt vertrek- en aankomsttijden, houdt bij wanneer er moet worden overgestapt en helpt voorkomen dat reizigers onderweg verdwalen. Wat het niet doet, is stilstaan bij de vraag hoe de passagier de reis beleeft.
Misschien zit daarin wel de kern van veel discussies rondom langdurige arbeidsongeschiktheid.
Ook binnen het verzuim- en re-integratiestelsel bestaat een duidelijke route. Er zijn momenten waarop wordt geëvalueerd, onderzocht en bijgestuurd. Dat biedt structuur en duidelijkheid. Tegelijkertijd ontstaat daardoor soms een verschil in perspectief. Naarmate een traject langer duurt, verschuift de aandacht steeds meer naar de voortgang van de reis, terwijl de werknemer vaak juist bezig is met de vraag of die reis überhaupt nog haalbaar is.
De passagier
Voor de werknemer draait het traject meestal niet om termijnen, evaluatiemomenten of vervolgstappen. De aandacht gaat uit naar herstel, naar wat vandaag lukt, naar energie die soms terugkomt en soms weer verdwijnt, en naar de vraag of terugkeer mogelijk blijft wanneer herstel minder voorspelbaar blijkt dan gehoopt. In zekere zin kijkt de werknemer vooral uit het zijraam. Naar wat er de afgelopen maanden is gebeurd, naar het werk dat ooit vanzelfsprekend was, naar mogelijkheden die zijn veranderd en naar onzekerheden die daarvoor in de plaats zijn gekomen.
De reis gaat intussen door, maar de beleving laat zich niet altijd vangen in een planning.
Op schema
Werkgevers, HR-professionals, casemanagers en juristen hebben een andere verantwoordelijkheid. Zij moeten niet alleen oog houden voor herstel, maar ook voor de voortgang van het traject. Adviezen moeten worden opgevolgd, stappen moeten worden gezet en mogelijkheden moeten worden onderzocht. Naarmate de tijd verstrijkt, wordt het steeds belangrijker om te kunnen laten zien dat de juiste stappen zijn genomen.
Daardoor ontstaat een subtiele verschuiving. Waar de werknemer vooral bezig is met de haalbaarheid van de reis, wordt voor de werkgever steeds belangrijker of de reis nog op schema ligt. Beide perspectieven zijn begrijpelijk en noodzakelijk, maar ze richten zich niet op hetzelfde. De werknemer kijkt vooral naar de mogelijkheid van herstel. De werkgever moet gaandeweg ook rekening houden met wat er gebeurt als herstel uitblijft. Niet omdat die uitkomst vaststaat, maar omdat zijn verantwoordelijkheid vraagt om ook die route te verkennen.
Beiden maken dezelfde reis, maar niet altijd met dezelfde bestemming voor ogen.
Overstappen op spoor 2
Die spanning wordt vaak zichtbaar wanneer spoor 2 in beeld komt.
Voor de één is het een logische volgende halte. Voor de ander voelt het alsof er wordt omgeroepen dat verderop moet worden overgestapt, terwijl hij nog bezig is uit te zoeken waar hij eigenlijk naartoe onderweg was.
Op papier verandert er vaak nog weinig. De arbeidsovereenkomst blijft bestaan. De werkgever blijft verantwoordelijk voor de re-integratie en terugkeer blijft mogelijk. Toch verschuift er iets in de aandacht. Het gesprek gaat niet langer alleen over herstel, maar ook over wat er gebeurt als herstel uitblijft.
Dit is een begrijpelijke stap. Wanneer onzeker wordt of de oorspronkelijke route nog naar de gewenste bestemming leidt, vraagt het systeem dat ook andere mogelijkheden worden onderzocht. Voor veel werknemers voelt datzelfde moment echter anders.
Wat bedoeld is als onderzoek naar mogelijkheden, wordt soms beleefd als een eerste afscheid van mogelijkheden.
De extra waarde van mediation
Daar kan mediation van betekenis zijn. Niet omdat mediation bepaalt welke route gevolgd moet worden of een oordeel geeft over belastbaarheid, medische adviezen of wettelijke verplichtingen. De meerwaarde zit in het zichtbaar maken van de verschillende werkelijkheden die naast elkaar bestaan.
De werkgever kijkt naar voortgang, verantwoordelijkheden en de stappen die nog gezet moeten worden. De werknemer kijkt naar herstel, onzekerheid en de betekenis van wat hem onderweg is overkomen. Beide perspectieven zijn logisch. Het probleem ontstaat vaak pas wanneer zij ongemerkt worden vertaald naar uitspraken als: “We moeten nu eenmaal door” of “Ik weet niet of ik daar al klaar voor ben.” Op dat moment praten mensen niet langer over hetzelfde, terwijl zij denken dat wel te doen.
Mediation helpt om dat onderscheid bespreekbaar te maken en ruimte te creëren voor het gesprek dat onderweg naar de achtergrond is verdwenen. Misschien is dat wel de grootste uitdaging binnen langdurig verzuim. De reis vraagt om voortgang, terwijl de passagier zoekt naar betekenis. Zolang die twee gesprekken door elkaar blijven lopen, raken mensen elkaar gemakkelijk kwijt.
Veel conflicten ontstaan niet doordat mensen het oneens zijn over de route. Ze ontstaan doordat de één vooruit kijkt, terwijl de ander probeert te begrijpen wat er onderweg is gebeurd.
Misschien is dat gesprek nooit echt naar de achtergrond verdwenen. Het zat al die tijd in de stiltecoupé.
